Architectuur - Werk in uitvoering: Reader BK1GR1 Architectuur Versie 3.0 [2018]

  • Hans Teerds TU Delft, Architecture and the Built Environment

Synopsis

Architectuur – werk in uitvoering is geschreven met het oog op eerstejaars studenten Bouwkunde van de TU Delft in het kader van de het vak Grondslagen-1. In dit vak, dat gegeven wordt in het eerste semester van het eerste studiejaar, maken de studenten kennis met enkele basisbegrippen uit de landschapsarchitectuur en architectuur, aangevuld met een overzicht van de architectuurgeschiedenis tot aan 1850. Deze tekst in deze reader is specifiek bedoeld voor het deel dat focust op het vakgebied van de architectuur, waarin we ons focussen op het ontwerpen van gebouwen. Ook al is het ‘ontwerpen van gebouwen’ de focus binnen het vakgebied architectuur omvat meer dan dat. Daarom wordt in de reader, voordat we de eerste drie basisbegrippen aan de orde stellen, eerst de vraag gesteld wat architectuur eigenlijk is. Zoals zal blijken is deze vraag niet met een eenvoudige definitie te beantwoorden. Elk antwoord, zo blijkt, is subjectief en geeft eerder een kwalitatief oordeel over wat architectuur zou moeten zijn (en wat het dus lang niet altijd is). Met andere woorden, de vraag die eigenlijk beantwoord wordt is de vraag naar wat goede architectuur is.

Over architectuur wordt veel gesproken. De gebouwde omgeving is immers voor iedereen van belang. Niet alleen architecten spreken over hun vak, ook sociologen, filosofen en politici brengen het ter sprake. En bewoners, natuurlijk. Ook zij hebben een mening over de gebouwde omgeving. De gebouwde omgeving is voor de bewoner niet abstract, maar de alledaagse omgeving, waarin men woont, werkt, en ontspant. De manier de bewoner de gebouwde omgeving ter sprake brengt zal dan ook verschillen van de manier waarop politici of sociologen erover spreken, laat staan van hoe de architect spreekt over de gebouwde omgeving. Toch moeten al die verschillende perspectieven samenkomen in de architectuur, in het aandachtsveld van de architect. Tegelijk is duidelijk dat ook de architect een eigen kijk heeft: niet alleen omdat deze zich een jargon heeft eigen gemaakt, maar ook omdat men ‘architectonische kennis’ heeft opgedaan tijdens studie en werk. Dat is kennis die inzetbaar is om in het ontwerp om de gebouwde omgeving te ontwikkelen, veranderen, en (hopelijk) te verbeteren. De reader opent dan ook met een korte reflectie op deze architectonische kennis: waar kunnen aankomend ontwerpers deze vinden? Het mag duidelijk zijn dat het doel van deze reader uiteindelijk is om bij te dragen aan de architectonische kennis van aankomend architecten. Daartoe worden in de hoofdstukken 3, 4 en 5 de eerste drie ‘basisbegrippen’ gepresenteerd die in het het architectonisch denken een centrale rol spelen: situatie, ruimte en gebruik. Deze drie vormen een eerste handreiking aan de studenten. De begrippen zijn centrale thema’s in het vakgebied, die in elke analyse en elk ontwerpproces weer ter sprake komen. Ze verdienen telkens weer afzonderlijk aandacht.

De titel van deze reader – Architectuur, werk in uitvoering – suggereert dat architectuur nooit ‘af’ is. Aan de stad wordt altijd gebouwd. Er zijn altijd nieuwe wensen en nieuwe ontwikkelingen die ergens in de stad een plaats moeten krijgen. En ook als een huis ontworpen is, en uiteindelijk is gebouwd, is het nog niet ‘af’. De bewoner trekt er in, plaatst de meubels en hangt schilderijen, gordijnen en lampen op. Op kortere of langere termijn zal blijken dat niet alles naar wens is, of dat er nieuwe woonwensen opkomen. De meubels worden verplaats, lampen verhangen. Er wordt een nieuwe doorbraak gemaakt, de kamer of keuken wordt uitgebreid, of verschillende kamers aan elkaar gekoppeld. Of het huis wordt al weer verkocht, en de nieuwe bewoners passen het weer aan, zodanig dat ook zij er zich thuis gaan voelen. Een stad en een gebouw zijn altijd een beetje ‘in uitvoering’, zogezegd. ‘In uitvoering’ is ook het werk van de architect. Een architectonisch plan is gaandeweg het ontwerpproces aan voortdurende verandering onderhevig. Door te tekenen worden aspecten van het gebouw duidelijk, zowel voor de ontwerper als ook voor de opdrachtgever. Wat eerst een geweldig idee leek, blijkt na onderzoek toch minder goed te passen. Ontwerpen lijdt, kortom, tot voortschrijdend inzicht in wat het plan kan worden, of waar het juist de plank misslaat. Dat geldt niet alleen het enkele project – gedurende de loopbaan van de architect, van eerstejaars student tot aan het laatste project waar hij of zij aan werkt, wordt kennis opgegaan, nieuwe inzichten verkregen, en het denken verrijkt. Architectuur, met andere woorden, is niet een vak dat we kunnen ‘bezitten’, maar is iets dat telkens in ontwikkeling is, getest moet worden. Kennis bouwen we op in de praktijk – via de analyse van projecten, via het ontwerp van interventies, en in de dagelijkse uitvoering van de bouw. Vandaar: werk in uitvoering.

Ook deze tekst is een werk in uitvoering. De tekst is geschreven omdat bleek dat de bestaande literatuur onvoldoende aansloot op de wensen die ten grondslag lagen aan dit vak. Zoals een ontwerp niet snel ‘af’ is, zo is dat ook met een tekst. Op basis van ervaringen in het onderwijs zal deze tekst zeker ook veranderen: aangescherpt worden, ingekort wellicht, en op andere plaatsen juist uitgebreid. De tekst is voortgekomen uit talloze gesprekken met studenten en collega’s. In het bijzonder moeten hier Tom Avermaete, Inge Bobbink, Dick van Gameren, Esther Gramsbergen, Klaske Havik, Maartenjan Hoekstra, Herman Prast, Frits Vogel, Willemijn Willems-Floet, Saskia de Wit en Jurjen Zeinstra genoemd worden, die in de aanloop naar de nieuwe opzet van de lezingenserie, dan wel in de uitvoering ervan in de afgelopen jaren, of via de kritische lezing van deze tekst, op opbouwend-kritische wijze hebben meegedacht over de inhoud, opbouw en uitvoering van dit vak. De volledige verantwoording voor deze tekst ligt echter bij ondergetekende – alle reacties die bijdragen deze tekst te verbeteren voor toekomstig gebruik zijn meer dan welkom.

Cover for Architectuur - Werk in uitvoering: Reader BK1GR1 Architectuur Versie 3.0 [2018]

Details about this monograph

ISBN-13 (15)
9789463660891
Physical Dimensions
Categories
Rights
Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.